۶ اکتبر ۲۰۲۶ – زخم‌های مزمن، بار سنگینی را بر دوش بیماران و سیستم سلامت می‌گذارند. به همین دلیل، پژوهشگران موسسه «امپا» در حال کار بر روی ماده‌ای نوآورانه هستند که در معرض نور مرئی، مواد فعال دارویی را آزاد می‌کند. این فناوری در صورت استفاده به عنوان بخشی از چسب زخم، می‌تواند درمان زخم‌ها را بهبود بخشیده و راه را برای نسل جدیدی از درمان‌های هوشمند زخم هموار کند.
بدن انسان توانایی شگفت‌انگیزی برای ترمیم خود دارد. برای انجام این کار، بدن هر روز میلیون‌ها سلول قدیمی را با سلول‌های جدید جایگزین می‌کند. با این حال، برخی بیماری‌ها مانند دیابت ملیتوس (مرض قند)، می‌توانند مانع از این مکانیسم‌های ترمیمی شوند. اگر دیابت درمان نشود یا به‌درستی کنترل نشود، سطح بالای قند خون به رگ‌های خونی و اعصاب آسیب می‌رساند و باعث کاهش جریان خون در پاها می‌شود. این مسئله می‌تواند منجر به بروز «سندرم پای دیابتی» شود: در این حالت، حتی یک نقطه فشار کوچک در داخل کفش می‌تواند باعث ایجاد زخم در پا شود. در حالی که در افراد سالم، چنین زخمی ظرف ۱ تا ۲ هفته بهبود می‌یابد، در افراد مبتلا به دیابت می‌تواند به زخم مزمن تبدیل شود؛ به این معنا که با وجود مراقبت‌های مناسب، بیش از چهار هفته طول می‌کشد تا بهبود یابد.
درمان زخم‌های مزمن معمولاً توسط یک تیم چندرشته‌ای شامل متخصصان پوست، جراحان و پرستاران مدیریت می‌شود. این زخم‌ها نیازمند پایش مداوم و تعویض پانسمان حداقل هر سه روز یک‌بار هستند که این روند اغلب تا یک سال طول می‌کشد. به همین دلیل است که زخم‌های مزمن، بار اقتصادی سنگینی را بر سیستم مراقبت‌های بهداشتی تحمیل می‌کنند.
کنترل رهاسازی دارو با استفاده از نور
برای کاهش این هزینه‌ها و تسهیل کار کادر درمان، پژوهشگران موسسه «اِمپا» در حال کار بر روی روش‌های درمانی نوآورانه برای زخم‌های مزمن هستند. تیمی به سرپرستی «لوچیانو بوزل» و «جورجیا جووانی» از آزمایشگاه غشاهای زیست‌تقلید و منسوجات در سنت‌گالن در سوئیس، ماده‌ای را توسعه داده‌اند که با قرار گرفتن در معرض نور، مواد فعال را به‌صورت کنترل‌شده رها می‌کند. این ویژگی می‌تواند اثربخشی درمان را افزایش و عوارض جانبی را کاهش دهد.
برای دستیابی به این هدف، پژوهشگران نانوذرات سیلیکا را با «کلرهگزیدین» (یک ماده ضدعفونی‌کننده رایج برای زخم) پر کردند. سپس این نانوذرات را با یک پوسته پلیمری حاوی «سوئیچ‌های مولکولی حساس به نور» پوشاندند. زمانی که این سوئیچ‌ها در معرض نور LEDمرئی قرار می‌گیرند، ساختار خود را تغییر می‌دهند که باعث تورم پوسته پلیمری و افزایش نفوذپذیری آن نسبت به آب می‌شود. این اتفاق اجازه می‌دهد تا کلرهگزیدین از هستۀ سیلیکا خارج شود. هنگامی که نور خاموش می‌شود، مولکول‌های پلیمر منقبض شده و به شکل اصلی و ضدآب خود باز می‌گردند.
در صورت استفاده از این سیستم در یک چسب زخم، می‌توان ضدعفونی کردن زخم را به‌صورت کنترل‌شده انجام داد. با تغییر مدت‌زمان، شدت یا طول موج نور، می‌توان زمان و دوز داروی رهاشده را دقیقاً کنترل کرد.
امکان درمان شخصی‌سازی‌شدۀ زخم
این سیستم ماده فعال را به‌صورت کنترل‌شده رها می‌کند که نسبت به سایر چسب‌های زخم، یک مزیت بزرگ دارد: دارو را با دوزهای دقیق تحویل می‌دهد. این امر خطر ایجاد مقاومت باکتریایی در زخم را کاهش می‌دهد. لوچیانو بوزل گفت: «در حالت ایده‌آل، می‌توانیم این سیستم جدید رهاسازی دارو را با یک حسگر زخم ترکیب کنیم که به‌طور مداوم میزان و نوع باکتری‌های موجود در زخم را تعیین می‌کند.»
یک حسگر زخم (مانند نمونه‌ای که امپا در سال ۲۰۲۵ توسعه داد) می‌تواند باعث پیشرفت بیشتر این چسب شود: نانوذرات سیلیکا را می‌توان نه تنها با ضدعفونی‌کننده، بلکه با سایر عوامل درمانی نیز پر کرد و پوسته پلیمری را با سوئیچ‌های نوری مختلف مجهز نمود. بسته به طول موج نوری که به چسب می‌تابد، سوئیچ‌های مختلفی فعال می‌شوند. بنابراین، می‌توان زخم را دقیقاً با ماده ای موثری براساس نوع عفونت باکتریایی شناسایی شده در آن لحظه، درمان کرد. بوزل تأکید کرد که این یک گام مهم به سوی «درمان شخصی‌سازی‌شده زخم» است؛ چرا که در مراقبت‌های استاندارد فعلی، زخم‌ها بدون توجه به نوع باکتری موجود، تقریباً به یک شکل درمان می‌شوند.
از آزمایشگاه تا کاربرد بالینی
هنوز مشخص نیست که این سیستم دقیقاً چگونه و چه زمانی برای درمان بیماران مورد استفاده قرار خواهد گرفت. تیم دکتر بوزل آن را در آزمایشگاه توسعه داده و تاکنون صرفاً در لوله‌های آزمایش آزمایش کرده است. مرحله بعدی، تطبیق آن با نیازهای بالینی است.
دکتر بوزل، گفت: «ما با بیمارستان‌های مختلفی در تماس هستیم که به چنین سیستمی علاقه‌مند هستند.» او در حال حاضر به‌دنبال دانشجویان دکترا است تا این سیستم را در قالب پایان‌نامه خود توسعه دهند. سپس، این سیستم باید مراحل مختلف آزمایش‌های بالینی را طی کند تا به‌عنوان یک ابزار پزشکی در سوئیس مورد تأیید قرار گیرد.
بنابراین، حتی اگر همه چیز طبق برنامه پیش برود، مبتلایان به سندرم پای دیابتی باید چند سال دیگر منتظر بمانند تا بتوانند از این چسب‌های با فناوری بالا بهره‌مند شوند. با این حال، در صورت موفقیت، این فناوری از مراجعات مکرر بیماران به بیمارستان جلوگیری کرده و بار اقتصادی سیستم سلامت را نیز با کاهش نیاز به نیروی انسانی، به شدت کاهش می‌دهد.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20261006/Innovative-material-uses-visible-light-to-disinfect-chronic-wounds.aspx